🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:29:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वृक्ष (पुंलिङ्ग)

पेड़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृक्षःवृक्षौवृक्षाः
द्वितीयावृक्षम्वृक्षौवृक्षान्
तृतीयावृक्षेणवृक्षाभ्याम्वृक्षैः
चतुर्थीवृक्षायवृक्षाभ्याम्वृक्षेभ्यः
पञ्चमीवृक्षात् / वृक्षाद्वृक्षाभ्याम्वृक्षेभ्यः
षष्ठीवृक्षस्यवृक्षयोःवृक्षाणाम्
सप्तमीवृक्षेवृक्षयोःवृक्षेषु
सम्बोधनहे वृक्षहे वृक्षौहे वृक्षाः

अर्थ: पेड़
संस्कृत: पर्याय: महीरुह, शाखिन्, विटपिन्, पादप, तरु

📚 अमरकोश में:
• वृक्ष के नाम (२.४.५) — पर्याय: महीरुह, शाखी, विटपी, पादप, तरु, अनोकह, कुट, शाल, पलाशी, द्रु
• शिखरी (३.३.११४) — पर्याय: पर्वत
• अद्रि (३.३.१७२) — पर्याय: पर्वत, सूर्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वृक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृक्षम्वृक्षेवृक्षाणि
द्वितीयावृक्षम्वृक्षेवृक्षाणि
तृतीयावृक्षेणवृक्षाभ्याम्वृक्षैः
चतुर्थीवृक्षायवृक्षाभ्याम्वृक्षेभ्यः
पञ्चमीवृक्षात् / वृक्षाद्वृक्षाभ्याम्वृक्षेभ्यः
षष्ठीवृक्षस्यवृक्षयोःवृक्षाणाम्
सप्तमीवृक्षेवृक्षयोःवृक्षेषु
सम्बोधनहे वृक्षहे वृक्षेहे वृक्षाणि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: महीरुह, शाखिन्, विटपिन्, पादप, तरु

📚 अमरकोश में:
• वृक्ष के नाम (२.४.५) — पर्याय: महीरुह, शाखी, विटपी, पादप, तरु, अनोकह, कुट, शाल, पलाशी, द्रु
• शिखरी (३.३.११४) — पर्याय: पर्वत
• अद्रि (३.३.१७२) — पर्याय: पर्वत, सूर्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें