🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:30:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वृजिन (पुंलिङ्ग)

कुटिल, झुका हुआ, वक्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृजिनःवृजिनौवृजिनाः
द्वितीयावृजिनम्वृजिनौवृजिनान्
तृतीयावृजिनेनवृजिनाभ्याम्वृजिनैः
चतुर्थीवृजिनायवृजिनाभ्याम्वृजिनेभ्यः
पञ्चमीवृजिनात् / वृजिनाद्वृजिनाभ्याम्वृजिनेभ्यः
षष्ठीवृजिनस्यवृजिनयोःवृजिनानाम्
सप्तमीवृजिनेवृजिनयोःवृजिनेषु
सम्बोधनहे वृजिनहे वृजिनौहे वृजिनाः

अर्थ: कुटिल, झुका हुआ, वक्र
संस्कृत: पर्याय: पङ्क, पाप्मन्, पाप, किल्बिष, कल्मष

📚 अमरकोश में:
• पाप के और नाम (१.४.२५) — पर्याय: कलुष, एनस्, अघ, अंहस्, दुरित, दुष्कृत
• टेढ़ा (३.१.७०) — पर्याय: अराल, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुंचित, नत, आविद्ध, कुटिल, भुग्न, वेल्लित, वक्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वृजिन (नपुंसकलिङ्ग)

कुटिल, झुका हुआ, वक्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृजिनम्वृजिनेवृजिनानि
द्वितीयावृजिनम्वृजिनेवृजिनानि
तृतीयावृजिनेनवृजिनाभ्याम्वृजिनैः
चतुर्थीवृजिनायवृजिनाभ्याम्वृजिनेभ्यः
पञ्चमीवृजिनात् / वृजिनाद्वृजिनाभ्याम्वृजिनेभ्यः
षष्ठीवृजिनस्यवृजिनयोःवृजिनानाम्
सप्तमीवृजिनेवृजिनयोःवृजिनेषु
सम्बोधनहे वृजिनहे वृजिनेहे वृजिनानि

अर्थ: कुटिल, झुका हुआ, वक्र
संस्कृत: पर्याय: पङ्क, पाप्मन्, पाप, किल्बिष, कल्मष

📚 अमरकोश में:
• पाप के और नाम (१.४.२५) — पर्याय: कलुष, एनस्, अघ, अंहस्, दुरित, दुष्कृत
• टेढ़ा (३.१.७०) — पर्याय: अराल, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुंचित, नत, आविद्ध, कुटिल, भुग्न, वेल्लित, वक्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें