🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:48:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वृत्त (पुंलिङ्ग)

मुड़ कर आया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृत्तःवृत्तौवृत्ताः
द्वितीयावृत्तम्वृत्तौवृत्तान्
तृतीयावृत्तेनवृत्ताभ्याम्वृत्तैः
चतुर्थीवृत्तायवृत्ताभ्याम्वृत्तेभ्यः
पञ्चमीवृत्तात् / वृत्ताद्वृत्ताभ्याम्वृत्तेभ्यः
षष्ठीवृत्तस्यवृत्तयोःवृत्तानाम्
सप्तमीवृत्तेवृत्तयोःवृत्तेषु
सम्बोधनहे वृत्तहे वृत्तौहे वृत्ताः

अर्थ: मुड़ कर आया हुआ
संस्कृत: पर्याय: वर्तुल, निस्तल

📚 अमरकोश में:
• गोल (३.१.६८) — पर्याय: वर्तुल, निस्तल
• घेरा/चुना हुआ (३.१.९१) — पर्याय: वृत, व्यावृत्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वृत्त (नपुंसकलिङ्ग)

मुड़ कर आया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृत्तम्वृत्तेवृत्तानि
द्वितीयावृत्तम्वृत्तेवृत्तानि
तृतीयावृत्तेनवृत्ताभ्याम्वृत्तैः
चतुर्थीवृत्तायवृत्ताभ्याम्वृत्तेभ्यः
पञ्चमीवृत्तात् / वृत्ताद्वृत्ताभ्याम्वृत्तेभ्यः
षष्ठीवृत्तस्यवृत्तयोःवृत्तानाम्
सप्तमीवृत्तेवृत्तयोःवृत्तेषु
सम्बोधनहे वृत्तहे वृत्तेहे वृत्तानि

अर्थ: मुड़ कर आया हुआ
संस्कृत: पर्याय: वर्तुल, निस्तल

📚 अमरकोश में:
• गोल (३.१.६८) — पर्याय: वर्तुल, निस्तल
• घेरा/चुना हुआ (३.१.९१) — पर्याय: वृत, व्यावृत्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें