🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:28:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वृत्ति (स्त्रीलिङ्ग)

छांटना, चुनना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृत्तिःवृत्तीवृत्तयः
द्वितीयावृत्तिम्वृत्तीवृत्तीः
तृतीयावृत्त्यावृत्तिभ्याम्वृत्तिभिः
चतुर्थीवृत्तये / वृत्त्यैवृत्तिभ्याम्वृत्तिभ्यः
पञ्चमीवृत्तेः / वृत्त्याःवृत्तिभ्याम्वृत्तिभ्यः
षष्ठीवृत्तेः / वृत्त्याःवृत्त्योःवृत्तीनाम्
सप्तमीवृत्तौ / वृत्त्याम्वृत्त्योःवृत्तिषु
सम्बोधनहे वृत्तेहे वृत्तीहे वृत्तयः

अर्थ: छांटना, चुनना
संस्कृत: पर्याय: आजीव, जीविका, वार्ता, वर्तन, जीवन

📚 अमरकोश में:
• जीविका (२.९.१) — पर्याय: आजीव, जीविका, वार्ता, वर्तन, जीवन
• चुनना (३.२.८) — पर्याय: वर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें