🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:20:57 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वृत्रतर (पुंलिङ्ग)

वृत्र (बादल) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृत्रतरःवृत्रतरौवृत्रतराः
द्वितीयावृत्रतरम्वृत्रतरौवृत्रतरान्
तृतीयावृत्रतरेणवृत्रतराभ्याम्वृत्रतरैः
चतुर्थीवृत्रतरायवृत्रतराभ्याम्वृत्रतरेभ्यः
पञ्चमीवृत्रतरात् / वृत्रतराद्वृत्रतराभ्याम्वृत्रतरेभ्यः
षष्ठीवृत्रतरस्यवृत्रतरयोःवृत्रतराणाम्
सप्तमीवृत्रतरेवृत्रतरयोःवृत्रतरेषु
सम्बोधनहे वृत्रतरहे वृत्रतरौहे वृत्रतराः

अर्थ: वृत्र (बादल) + तर (पार जाना, पार करना)
English: a worse V°, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬