🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:40:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वृन्दर (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृन्दरःवृन्दरौवृन्दराः
द्वितीयावृन्दरम्वृन्दरौवृन्दरान्
तृतीयावृन्दरेणवृन्दराभ्याम्वृन्दरैः
चतुर्थीवृन्दरायवृन्दराभ्याम्वृन्दरेभ्यः
पञ्चमीवृन्दरात् / वृन्दराद्वृन्दराभ्याम्वृन्दरेभ्यः
षष्ठीवृन्दरस्यवृन्दरयोःवृन्दराणाम्
सप्तमीवृन्दरेवृन्दरयोःवृन्दरेषु
सम्बोधनहे वृन्दरहे वृन्दरौहे वृन्दराः

अर्थ: —
English: (fr. वृन्द) g. आश्मादि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वृन्दर (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृन्दरम्वृन्दरेवृन्दराणि
द्वितीयावृन्दरम्वृन्दरेवृन्दराणि
तृतीयावृन्दरेणवृन्दराभ्याम्वृन्दरैः
चतुर्थीवृन्दरायवृन्दराभ्याम्वृन्दरेभ्यः
पञ्चमीवृन्दरात् / वृन्दराद्वृन्दराभ्याम्वृन्दरेभ्यः
षष्ठीवृन्दरस्यवृन्दरयोःवृन्दराणाम्
सप्तमीवृन्दरेवृन्दरयोःवृन्दरेषु
सम्बोधनहे वृन्दरहे वृन्दरेहे वृन्दराणि

अर्थ: —
English: (fr. वृन्द) g. आश्मादि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें