🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:32:54 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वृष्णि (पुंलिङ्ग)

धर्मभ्रष्ट, पाखंडी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृष्णिःवृष्णीवृष्णयः
द्वितीयावृष्णिम्वृष्णीवृष्णीन्
तृतीयावृष्णिनावृष्णिभ्याम्वृष्णिभिः
चतुर्थीवृष्णयेवृष्णिभ्याम्वृष्णिभ्यः
पञ्चमीवृष्णेःवृष्णिभ्याम्वृष्णिभ्यः
षष्ठीवृष्णेःवृष्ण्योःवृष्णीनाम्
सप्तमीवृष्णौवृष्ण्योःवृष्णिषु
सम्बोधनहे वृष्णेहे वृष्णीहे वृष्णयः

अर्थ: धर्मभ्रष्ट, पाखंडी
संस्कृत: पर्याय: मेढ्र, उरभ्र, उरण, ऊर्णायु, मेष

📚 अमरकोश में:
• भेड़ा (२.९.७७) — पर्याय: मेढ्र, उरभ्र, उरण, ऊर्णायु, मेष, एडक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वृष्णि (स्त्रीलिङ्ग)

धर्मभ्रष्ट, पाखंडी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृष्णिःवृष्णीवृष्णयः
द्वितीयावृष्णिम्वृष्णीवृष्णीः
तृतीयावृष्ण्यावृष्णिभ्याम्वृष्णिभिः
चतुर्थीवृष्णये / वृष्ण्यैवृष्णिभ्याम्वृष्णिभ्यः
पञ्चमीवृष्णेः / वृष्ण्याःवृष्णिभ्याम्वृष्णिभ्यः
षष्ठीवृष्णेः / वृष्ण्याःवृष्ण्योःवृष्णीनाम्
सप्तमीवृष्णौ / वृष्ण्याम्वृष्ण्योःवृष्णिषु
सम्बोधनहे वृष्णेहे वृष्णीहे वृष्णयः

अर्थ: धर्मभ्रष्ट, पाखंडी
संस्कृत: पर्याय: मेढ्र, उरभ्र, उरण, ऊर्णायु, मेष

📚 अमरकोश में:
• भेड़ा (२.९.७७) — पर्याय: मेढ्र, उरभ्र, उरण, ऊर्णायु, मेष, एडक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वृष्णि (नपुंसकलिङ्ग)

धर्मभ्रष्ट, पाखंडी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृष्णिवृष्णिनीवृष्णीनि
द्वितीयावृष्णिवृष्णिनीवृष्णीनि
तृतीयावृष्णिनावृष्णिभ्याम्वृष्णिभिः
चतुर्थीवृष्णिने / वृष्णयेवृष्णिभ्याम्वृष्णिभ्यः
पञ्चमीवृष्णिनः / वृष्णेःवृष्णिभ्याम्वृष्णिभ्यः
षष्ठीवृष्णिनः / वृष्णेःवृष्णिनोः / वृष्ण्योःवृष्णीनाम्
सप्तमीवृष्णिनि / वृष्णौवृष्णिनोः / वृष्ण्योःवृष्णिषु
सम्बोधनहे वृष्णि / हे वृष्णेहे वृष्णिनीहे वृष्णीनि

अर्थ: धर्मभ्रष्ट, पाखंडी
संस्कृत: पर्याय: मेढ्र, उरभ्र, उरण, ऊर्णायु, मेष

📚 अमरकोश में:
• भेड़ा (२.९.७७) — पर्याय: मेढ्र, उरभ्र, उरण, ऊर्णायु, मेष, एडक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें