🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:31:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वृहत् (पुंलिङ्ग)

विस्तृत, विशाल, बड़ा, स्थूल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृहन्वृहन्तौवृहन्तः
द्वितीयावृहन्तम्वृहन्तौवृहतः
तृतीयावृहतावृहद्भ्याम्वृहद्भिः
चतुर्थीवृहतेवृहद्भ्याम्वृहद्भ्यः
पञ्चमीवृहतःवृहद्भ्याम्वृहद्भ्यः
षष्ठीवृहतःवृहतोःवृहताम्
सप्तमीवृहतिवृहतोःवृहत्सु
सम्बोधनहे वृहन्हे वृहन्तौहे वृहन्तः

अर्थ: विस्तृत, विशाल, बड़ा, स्थूल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वृहत् (स्त्रीलिङ्ग)

विस्तृत, विशाल, बड़ा, स्थूल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृहत् / वृहद्वृहतौवृहतः
द्वितीयावृहतम्वृहतौवृहतः
तृतीयावृहतावृहद्भ्याम्वृहद्भिः
चतुर्थीवृहतेवृहद्भ्याम्वृहद्भ्यः
पञ्चमीवृहतःवृहद्भ्याम्वृहद्भ्यः
षष्ठीवृहतःवृहतोःवृहताम्
सप्तमीवृहतिवृहतोःवृहत्सु
सम्बोधनहे वृहत् / हे वृहद्हे वृहतौहे वृहतः

अर्थ: विस्तृत, विशाल, बड़ा, स्थूल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वृहत् (नपुंसकलिङ्ग)

विस्तृत, विशाल, बड़ा, स्थूल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृहत् / वृहद्वृहतीवृहन्ति
द्वितीयावृहत् / वृहद्वृहतीवृहन्ति
तृतीयावृहतावृहद्भ्याम्वृहद्भिः
चतुर्थीवृहतेवृहद्भ्याम्वृहद्भ्यः
पञ्चमीवृहतःवृहद्भ्याम्वृहद्भ्यः
षष्ठीवृहतःवृहतोःवृहताम्
सप्तमीवृहतिवृहतोःवृहत्सु
सम्बोधनहे वृहत् / हे वृहद्हे वृहतीहे वृहन्ति

अर्थ: विस्तृत, विशाल, बड़ा, स्थूल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें