🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वेश्मन् (नपुंसकलिङ्ग)

घर, निवासस्थान, आवास, भवन, महल

🔎 आपका लिखा रूप वेश्म = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावेश्मवेश्मनीवेश्मानि
द्वितीयावेश्मवेश्मनीवेश्मानि
तृतीयावेश्मनावेश्मभ्याम्वेश्मभिः
चतुर्थीवेश्मनेवेश्मभ्याम्वेश्मभ्यः
पञ्चमीवेश्मनःवेश्मभ्याम्वेश्मभ्यः
षष्ठीवेश्मनःवेश्मनोःवेश्मनाम्
सप्तमीवेश्मनिवेश्मनोःवेश्मसु
सम्बोधनहे वेश्मन् / हे वेश्महे वेश्मनीहे वेश्मानि

अर्थ: घर, निवासस्थान, आवास, भवन, महल
संस्कृत: गृहम् · पर्याय: गृह, गेह, उदवसित, सद्मन्, निकेतन

📚 अमरकोश में:
• घर के नाम (२.२.४) — पर्याय: गृह, गेह, उदवसित, सद्मन्, निकेतन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें