🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:10:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वेष्टुक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावेष्टुकःवेष्टुकौवेष्टुकाः
द्वितीयावेष्टुकम्वेष्टुकौवेष्टुकान्
तृतीयावेष्टुकेनवेष्टुकाभ्याम्वेष्टुकैः
चतुर्थीवेष्टुकायवेष्टुकाभ्याम्वेष्टुकेभ्यः
पञ्चमीवेष्टुकात् / वेष्टुकाद्वेष्टुकाभ्याम्वेष्टुकेभ्यः
षष्ठीवेष्टुकस्यवेष्टुकयोःवेष्टुकानाम्
सप्तमीवेष्टुकेवेष्टुकयोःवेष्टुकेषु
सम्बोधनहे वेष्टुकहे वेष्टुकौहे वेष्टुकाः

अर्थ: —
English: sticking to, adhering, MaitrS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वेष्टुक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावेष्टुकम्वेष्टुकेवेष्टुकानि
द्वितीयावेष्टुकम्वेष्टुकेवेष्टुकानि
तृतीयावेष्टुकेनवेष्टुकाभ्याम्वेष्टुकैः
चतुर्थीवेष्टुकायवेष्टुकाभ्याम्वेष्टुकेभ्यः
पञ्चमीवेष्टुकात् / वेष्टुकाद्वेष्टुकाभ्याम्वेष्टुकेभ्यः
षष्ठीवेष्टुकस्यवेष्टुकयोःवेष्टुकानाम्
सप्तमीवेष्टुकेवेष्टुकयोःवेष्टुकेषु
सम्बोधनहे वेष्टुकहे वेष्टुकेहे वेष्टुकानि

अर्थ: —
English: sticking to, adhering, MaitrS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬