🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:06:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वैमुक्त (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैमुक्तःवैमुक्तौवैमुक्ताः
द्वितीयावैमुक्तम्वैमुक्तौवैमुक्तान्
तृतीयावैमुक्तेनवैमुक्ताभ्याम्वैमुक्तैः
चतुर्थीवैमुक्तायवैमुक्ताभ्याम्वैमुक्तेभ्यः
पञ्चमीवैमुक्तात् / वैमुक्ताद्वैमुक्ताभ्याम्वैमुक्तेभ्यः
षष्ठीवैमुक्तस्यवैमुक्तयोःवैमुक्तानाम्
सप्तमीवैमुक्तेवैमुक्तयोःवैमुक्तेषु
सम्बोधनहे वैमुक्तहे वैमुक्तौहे वैमुक्ताः

अर्थ: —
English: containing the word वि-मुक्त, Pāṇ. v, 2, 61

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वैमुक्त (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैमुक्तम्वैमुक्तेवैमुक्तानि
द्वितीयावैमुक्तम्वैमुक्तेवैमुक्तानि
तृतीयावैमुक्तेनवैमुक्ताभ्याम्वैमुक्तैः
चतुर्थीवैमुक्तायवैमुक्ताभ्याम्वैमुक्तेभ्यः
पञ्चमीवैमुक्तात् / वैमुक्ताद्वैमुक्ताभ्याम्वैमुक्तेभ्यः
षष्ठीवैमुक्तस्यवैमुक्तयोःवैमुक्तानाम्
सप्तमीवैमुक्तेवैमुक्तयोःवैमुक्तेषु
सम्बोधनहे वैमुक्तहे वैमुक्तेहे वैमुक्तानि

अर्थ: —
English: containing the word वि-मुक्त, Pāṇ. v, 2, 61

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬