🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:03:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वैरकृत् (पुंलिङ्ग)

शत्रु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैरकृत् / वैरकृद्वैरकृतौवैरकृतः
द्वितीयावैरकृतम्वैरकृतौवैरकृतः
तृतीयावैरकृतावैरकृद्भ्याम्वैरकृद्भिः
चतुर्थीवैरकृतेवैरकृद्भ्याम्वैरकृद्भ्यः
पञ्चमीवैरकृतःवैरकृद्भ्याम्वैरकृद्भ्यः
षष्ठीवैरकृतःवैरकृतोःवैरकृताम्
सप्तमीवैरकृतिवैरकृतोःवैरकृत्सु
सम्बोधनहे वैरकृत् / हे वैरकृद्हे वैरकृतौहे वैरकृतः

अर्थ: शत्रु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वैरकृत् (नपुंसकलिङ्ग)

शत्रु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैरकृत् / वैरकृद्वैरकृतीवैरकृन्ति
द्वितीयावैरकृत् / वैरकृद्वैरकृतीवैरकृन्ति / वैरकाणि
तृतीयावैरक्णा / वैरकृतावैरकृद्भ्याम् / वैरकभ्याम्वैरकृद्भिः / वैरकभिः
चतुर्थीवैरक्णे / वैरकृतेवैरकृद्भ्याम् / वैरकभ्याम्वैरकृद्भ्यः / वैरकभ्यः
पञ्चमीवैरक्णः / वैरकृतःवैरकृद्भ्याम् / वैरकभ्याम्वैरकृद्भ्यः / वैरकभ्यः
षष्ठीवैरक्णः / वैरकृतःवैरक्णोः / वैरकृतोःवैरक्णाम् / वैरकृताम्
सप्तमीवैरकणि / वैरक्णि / वैरकृतिवैरक्णोः / वैरकृतोःवैरकृत्सु / वैरकसु
सम्बोधनहे वैरकृत् / हे वैरकृद्हे वैरकृतीहे वैरकृन्ति

अर्थ: शत्रु
English: quarrelsome, hostile, MBh.; Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬