🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:24:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वैरिन् (पुंलिङ्ग)

विरोधी, शत्रुतापूर्ण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैरीवैरिणौवैरिणः
द्वितीयावैरिणम्वैरिणौवैरिणः
तृतीयावैरिणावैरिभ्याम्वैरिभिः
चतुर्थीवैरिणेवैरिभ्याम्वैरिभ्यः
पञ्चमीवैरिणःवैरिभ्याम्वैरिभ्यः
षष्ठीवैरिणःवैरिणोःवैरिणाम्
सप्तमीवैरिणिवैरिणोःवैरिषु
सम्बोधनहे वैरिन्हे वैरिणौहे वैरिणः

अर्थ: विरोधी, शत्रुतापूर्ण
संस्कृत: पर्याय: रिपु, सपत्न, अरि, द्विषत्, द्वेषण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वैरिन् (स्त्रीलिङ्ग)

विरोधी, शत्रुतापूर्ण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैरीवैरिनौवैरिनः
द्वितीयावैरिनम्वैरिनौवैरिनः
तृतीयावैरिनावैरिभ्याम्वैरिभिः
चतुर्थीवैरिनेवैरिभ्याम्वैरिभ्यः
पञ्चमीवैरिनःवैरिभ्याम्वैरिभ्यः
षष्ठीवैरिनःवैरिनोःवैरिनाम्
सप्तमीवैरिनिवैरिनोःवैरिषु
सम्बोधनहे वैरिन्हे वैरिनौहे वैरिनः

अर्थ: विरोधी, शत्रुतापूर्ण
संस्कृत: पर्याय: रिपु, सपत्न, अरि, द्विषत्, द्वेषण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वैरिन् (नपुंसकलिङ्ग)

विरोधी, शत्रुतापूर्ण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैरिवैरिणीवैरीणि
द्वितीयावैरिवैरिणीवैरीणि
तृतीयावैरिणावैरिभ्याम्वैरिभिः
चतुर्थीवैरिणेवैरिभ्याम्वैरिभ्यः
पञ्चमीवैरिणःवैरिभ्याम्वैरिभ्यः
षष्ठीवैरिणःवैरिणोःवैरिणाम्
सप्तमीवैरिणिवैरिणोःवैरिषु
सम्बोधनहे वैरिन् / हे वैरिहे वैरिणीहे वैरीणि

अर्थ: विरोधी, शत्रुतापूर्ण
संस्कृत: पर्याय: रिपु, सपत्न, अरि, द्विषत्, द्वेषण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें