🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:10:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वैश्रवण (पुंलिङ्ग)

धन का स्वामी कुबेर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैश्रवणःवैश्रवणौवैश्रवणाः
द्वितीयावैश्रवणम्वैश्रवणौवैश्रवणान्
तृतीयावैश्रवणेनवैश्रवणाभ्याम्वैश्रवणैः
चतुर्थीवैश्रवणायवैश्रवणाभ्याम्वैश्रवणेभ्यः
पञ्चमीवैश्रवणात् / वैश्रवणाद्वैश्रवणाभ्याम्वैश्रवणेभ्यः
षष्ठीवैश्रवणस्यवैश्रवणयोःवैश्रवणानाम्
सप्तमीवैश्रवणेवैश्रवणयोःवैश्रवणेषु
सम्बोधनहे वैश्रवणहे वैश्रवणौहे वैश्रवणाः

अर्थ: धन का स्वामी कुबेर
संस्कृत: पर्याय: कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज्, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मन्

📚 अमरकोश में:
• कुबेर के और नाम (१.१.८४) — पर्याय: किन्नरेश, पौलस्त्य, नरवाहन, यक्ष, एकपिंग, ऐलविल, श्रीद, पुण्यजनेश्वर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬