🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:03:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वैष्ट्र (पुंलिङ्ग)

अन्तरिक्ष, आकाश

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैष्ट्रःवैष्ट्रौवैष्ट्राः
द्वितीयावैष्ट्रम्वैष्ट्रौवैष्ट्रान्
तृतीयावैष्ट्रेणवैष्ट्राभ्याम्वैष्ट्रैः
चतुर्थीवैष्ट्रायवैष्ट्राभ्याम्वैष्ट्रेभ्यः
पञ्चमीवैष्ट्रात् / वैष्ट्राद्वैष्ट्राभ्याम्वैष्ट्रेभ्यः
षष्ठीवैष्ट्रस्यवैष्ट्रयोःवैष्ट्राणाम्
सप्तमीवैष्ट्रेवैष्ट्रयोःवैष्ट्रेषु
सम्बोधनहे वैष्ट्रहे वैष्ट्रौहे वैष्ट्राः

अर्थ: अन्तरिक्ष, आकाश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वैष्ट्र (नपुंसकलिङ्ग)

अन्तरिक्ष, आकाश

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैष्ट्रम्वैष्ट्रेवैष्ट्राणि
द्वितीयावैष्ट्रम्वैष्ट्रेवैष्ट्राणि
तृतीयावैष्ट्रेणवैष्ट्राभ्याम्वैष्ट्रैः
चतुर्थीवैष्ट्रायवैष्ट्राभ्याम्वैष्ट्रेभ्यः
पञ्चमीवैष्ट्रात् / वैष्ट्राद्वैष्ट्राभ्याम्वैष्ट्रेभ्यः
षष्ठीवैष्ट्रस्यवैष्ट्रयोःवैष्ट्राणाम्
सप्तमीवैष्ट्रेवैष्ट्रयोःवैष्ट्रेषु
सम्बोधनहे वैष्ट्रहे वैष्ट्रेहे वैष्ट्राणि

अर्थ: अन्तरिक्ष, आकाश
English: the world, Uṇ. iv, 159 Sch. (‘the sky’, ‘the wind’, or ‘Viṣṇu’ Uṇvṛ.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें