🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:19:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वैष्णव (पुंलिङ्ग)

विष्णु सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैष्णवःवैष्णवौवैष्णवाः
द्वितीयावैष्णवम्वैष्णवौवैष्णवान्
तृतीयावैष्णवेनवैष्णवाभ्याम्वैष्णवैः
चतुर्थीवैष्णवायवैष्णवाभ्याम्वैष्णवेभ्यः
पञ्चमीवैष्णवात् / वैष्णवाद्वैष्णवाभ्याम्वैष्णवेभ्यः
षष्ठीवैष्णवस्यवैष्णवयोःवैष्णवानाम्
सप्तमीवैष्णवेवैष्णवयोःवैष्णवेषु
सम्बोधनहे वैष्णवहे वैष्णवौहे वैष्णवाः

अर्थ: विष्णु सम्बन्धी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वैष्णव (नपुंसकलिङ्ग)

विष्णु सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावैष्णवम्वैष्णवेवैष्णवानि
द्वितीयावैष्णवम्वैष्णवेवैष्णवानि
तृतीयावैष्णवेनवैष्णवाभ्याम्वैष्णवैः
चतुर्थीवैष्णवायवैष्णवाभ्याम्वैष्णवेभ्यः
पञ्चमीवैष्णवात् / वैष्णवाद्वैष्णवाभ्याम्वैष्णवेभ्यः
षष्ठीवैष्णवस्यवैष्णवयोःवैष्णवानाम्
सप्तमीवैष्णवेवैष्णवयोःवैष्णवेषु
सम्बोधनहे वैष्णवहे वैष्णवेहे वैष्णवानि

अर्थ: विष्णु सम्बन्धी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें