🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:05:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यक्त (पुंलिङ्ग)

प्रकटीकृत, प्रदर्शित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यक्तःव्यक्तौव्यक्ताः
द्वितीयाव्यक्तम्व्यक्तौव्यक्तान्
तृतीयाव्यक्तेनव्यक्ताभ्याम्व्यक्तैः
चतुर्थीव्यक्तायव्यक्ताभ्याम्व्यक्तेभ्यः
पञ्चमीव्यक्तात् / व्यक्ताद्व्यक्ताभ्याम्व्यक्तेभ्यः
षष्ठीव्यक्तस्यव्यक्तयोःव्यक्तानाम्
सप्तमीव्यक्तेव्यक्तयोःव्यक्तेषु
सम्बोधनहे व्यक्तहे व्यक्तौहे व्यक्ताः

अर्थ: प्रकटीकृत, प्रदर्शित
संस्कृत: पर्याय: भाव, विद्वस्, विपश्चित्, दोषज्ञ, सत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यक्त (नपुंसकलिङ्ग)

प्रकटीकृत, प्रदर्शित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यक्तम्व्यक्तेव्यक्तानि
द्वितीयाव्यक्तम्व्यक्तेव्यक्तानि
तृतीयाव्यक्तेनव्यक्ताभ्याम्व्यक्तैः
चतुर्थीव्यक्तायव्यक्ताभ्याम्व्यक्तेभ्यः
पञ्चमीव्यक्तात् / व्यक्ताद्व्यक्ताभ्याम्व्यक्तेभ्यः
षष्ठीव्यक्तस्यव्यक्तयोःव्यक्तानाम्
सप्तमीव्यक्तेव्यक्तयोःव्यक्तेषु
सम्बोधनहे व्यक्तहे व्यक्तेहे व्यक्तानि

अर्थ: प्रकटीकृत, प्रदर्शित
संस्कृत: पर्याय: भाव, विद्वस्, विपश्चित्, दोषज्ञ, सत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें