🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:04:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यक्तमय (पुंलिङ्ग)

व्यक्त (स्पष्ट, प्रकट) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यक्तमयःव्यक्तमयौव्यक्तमयाः
द्वितीयाव्यक्तमयम्व्यक्तमयौव्यक्तमयान्
तृतीयाव्यक्तमयेनव्यक्तमयाभ्याम्व्यक्तमयैः
चतुर्थीव्यक्तमयायव्यक्तमयाभ्याम्व्यक्तमयेभ्यः
पञ्चमीव्यक्तमयात् / व्यक्तमयाद्व्यक्तमयाभ्याम्व्यक्तमयेभ्यः
षष्ठीव्यक्तमयस्यव्यक्तमययोःव्यक्तमयानाम्
सप्तमीव्यक्तमयेव्यक्तमययोःव्यक्तमयेषु
सम्बोधनहे व्यक्तमयहे व्यक्तमयौहे व्यक्तमयाः

अर्थ: व्यक्त (स्पष्ट, प्रकट) + मय (एक दानव)
English: relating to what is perceptible by the senses, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यक्तमय (नपुंसकलिङ्ग)

व्यक्त (स्पष्ट, प्रकट) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यक्तमयम्व्यक्तमयेव्यक्तमयानि
द्वितीयाव्यक्तमयम्व्यक्तमयेव्यक्तमयानि
तृतीयाव्यक्तमयेनव्यक्तमयाभ्याम्व्यक्तमयैः
चतुर्थीव्यक्तमयायव्यक्तमयाभ्याम्व्यक्तमयेभ्यः
पञ्चमीव्यक्तमयात् / व्यक्तमयाद्व्यक्तमयाभ्याम्व्यक्तमयेभ्यः
षष्ठीव्यक्तमयस्यव्यक्तमययोःव्यक्तमयानाम्
सप्तमीव्यक्तमयेव्यक्तमययोःव्यक्तमयेषु
सम्बोधनहे व्यक्तमयहे व्यक्तमयेहे व्यक्तमयानि

अर्थ: व्यक्त (स्पष्ट, प्रकट) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: relating to what is perceptible by the senses, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬