🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:24:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यक्ति (स्त्रीलिङ्ग)

प्रकटीकरण, दृश्यमानता, विशद प्रत्यक्षज्ञान

🔎 आपका लिखा रूप व्यक्ती = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यक्तिःव्यक्तीव्यक्तयः
द्वितीयाव्यक्तिम्व्यक्तीव्यक्तीः
तृतीयाव्यक्त्याव्यक्तिभ्याम्व्यक्तिभिः
चतुर्थीव्यक्तये / व्यक्त्यैव्यक्तिभ्याम्व्यक्तिभ्यः
पञ्चमीव्यक्तेः / व्यक्त्याःव्यक्तिभ्याम्व्यक्तिभ्यः
षष्ठीव्यक्तेः / व्यक्त्याःव्यक्त्योःव्यक्तीनाम्
सप्तमीव्यक्तौ / व्यक्त्याम्व्यक्त्योःव्यक्तिषु
सम्बोधनहे व्यक्तेहे व्यक्तीहे व्यक्तयः

अर्थ: प्रकटीकरण, दृश्यमानता, विशद प्रत्यक्षज्ञान
संस्कृत: घटादिव्यक्तिः · पर्याय: पृथगात्मता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अक्ति (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप व्यक्ती = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्तिःअक्तीअक्तयः
द्वितीयाअक्तिम्अक्तीअक्तीः
तृतीयाअक्त्याअक्तिभ्याम्अक्तिभिः
चतुर्थीअक्तये / अक्त्यैअक्तिभ्याम्अक्तिभ्यः
पञ्चमीअक्तेः / अक्त्याःअक्तिभ्याम्अक्तिभ्यः
षष्ठीअक्तेः / अक्त्याःअक्त्योःअक्तीनाम्
सप्तमीअक्तौ / अक्त्याम्अक्त्योःअक्तिषु
सम्बोधनहे अक्तेहे अक्तीहे अक्तयः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें