🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:43:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यत्यय (पुंलिङ्ग)

पार करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यत्ययःव्यत्ययौव्यत्ययाः
द्वितीयाव्यत्ययम्व्यत्ययौव्यत्ययान्
तृतीयाव्यत्ययेनव्यत्ययाभ्याम्व्यत्ययैः
चतुर्थीव्यत्ययायव्यत्ययाभ्याम्व्यत्ययेभ्यः
पञ्चमीव्यत्ययात् / व्यत्ययाद्व्यत्ययाभ्याम्व्यत्ययेभ्यः
षष्ठीव्यत्ययस्यव्यत्यययोःव्यत्ययानाम्
सप्तमीव्यत्ययेव्यत्यययोःव्यत्ययेषु
सम्बोधनहे व्यत्ययहे व्यत्ययौहे व्यत्ययाः

अर्थ: पार करना
संस्कृत: पर्याय: व्यत्यास, विपर्यास, विपर्यय, प्रपञ्च

📚 अमरकोश में:
• उलट-पुलट (३.२.३३) — पर्याय: व्यत्यास, विपर्यास, विपर्यय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें