🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:21:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यध्य (पुंलिङ्ग)

चाँदमारी के पीछे का टीला, निशाना, लक्ष्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यध्यःव्यध्यौव्यध्याः
द्वितीयाव्यध्यम्व्यध्यौव्यध्यान्
तृतीयाव्यध्येनव्यध्याभ्याम्व्यध्यैः
चतुर्थीव्यध्यायव्यध्याभ्याम्व्यध्येभ्यः
पञ्चमीव्यध्यात् / व्यध्याद्व्यध्याभ्याम्व्यध्येभ्यः
षष्ठीव्यध्यस्यव्यध्ययोःव्यध्यानाम्
सप्तमीव्यध्येव्यध्ययोःव्यध्येषु
सम्बोधनहे व्यध्यहे व्यध्यौहे व्यध्याः

अर्थ: चाँदमारी के पीछे का टीला, निशाना, लक्ष्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यध्य (नपुंसकलिङ्ग)

चाँदमारी के पीछे का टीला, निशाना, लक्ष्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यध्यम्व्यध्येव्यध्यानि
द्वितीयाव्यध्यम्व्यध्येव्यध्यानि
तृतीयाव्यध्येनव्यध्याभ्याम्व्यध्यैः
चतुर्थीव्यध्यायव्यध्याभ्याम्व्यध्येभ्यः
पञ्चमीव्यध्यात् / व्यध्याद्व्यध्याभ्याम्व्यध्येभ्यः
षष्ठीव्यध्यस्यव्यध्ययोःव्यध्यानाम्
सप्तमीव्यध्येव्यध्ययोःव्यध्येषु
सम्बोधनहे व्यध्यहे व्यध्येहे व्यध्यानि

अर्थ: चाँदमारी के पीछे का टीला, निशाना, लक्ष्य
English: to be pierced or perforated, Suśr. (-सिर mfn. one who is to be bled, ib.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें