🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:14:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यध्वर (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + अध्वर (यज्ञ, धार्मिक संस्कार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यध्वरःव्यध्वरौव्यध्वराः
द्वितीयाव्यध्वरम्व्यध्वरौव्यध्वरान्
तृतीयाव्यध्वरेणव्यध्वराभ्याम्व्यध्वरैः
चतुर्थीव्यध्वरायव्यध्वराभ्याम्व्यध्वरेभ्यः
पञ्चमीव्यध्वरात् / व्यध्वराद्व्यध्वराभ्याम्व्यध्वरेभ्यः
षष्ठीव्यध्वरस्यव्यध्वरयोःव्यध्वराणाम्
सप्तमीव्यध्वरेव्यध्वरयोःव्यध्वरेषु
सम्बोधनहे व्यध्वरहे व्यध्वरौहे व्यध्वराः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + अध्वर (यज्ञ, धार्मिक संस्कार)
English: piercing, perforating, boring (as a worm), AV. (cf. व्य्-अद्वर॑).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यध्वर (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + अध्वर (यज्ञ, धार्मिक संस्कार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यध्वरम्व्यध्वरेव्यध्वराणि
द्वितीयाव्यध्वरम्व्यध्वरेव्यध्वराणि
तृतीयाव्यध्वरेणव्यध्वराभ्याम्व्यध्वरैः
चतुर्थीव्यध्वरायव्यध्वराभ्याम्व्यध्वरेभ्यः
पञ्चमीव्यध्वरात् / व्यध्वराद्व्यध्वराभ्याम्व्यध्वरेभ्यः
षष्ठीव्यध्वरस्यव्यध्वरयोःव्यध्वराणाम्
सप्तमीव्यध्वरेव्यध्वरयोःव्यध्वरेषु
सम्बोधनहे व्यध्वरहे व्यध्वरेहे व्यध्वराणि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + अध्वर (यज्ञ, धार्मिक संस्कार)
English: piercing, perforating, boring (as a worm), AV. (cf. व्य्-अद्वर॑).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें