🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:46:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यपनय (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + अपनय (ले जाना, हटाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यपनयःव्यपनयौव्यपनयाः
द्वितीयाव्यपनयम्व्यपनयौव्यपनयान्
तृतीयाव्यपनयेनव्यपनयाभ्याम्व्यपनयैः
चतुर्थीव्यपनयायव्यपनयाभ्याम्व्यपनयेभ्यः
पञ्चमीव्यपनयात् / व्यपनयाद्व्यपनयाभ्याम्व्यपनयेभ्यः
षष्ठीव्यपनयस्यव्यपनययोःव्यपनयानाम्
सप्तमीव्यपनयेव्यपनययोःव्यपनयेषु
सम्बोधनहे व्यपनयहे व्यपनयौहे व्यपनयाः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + अपनय (ले जाना, हटाना)
English: taking away, removal, MBh. (v.l. व्य्-अपयन).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें