🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:04:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यपेतभय (पुंलिङ्ग)

व्यपेत (गया हुआ, विसर्जित) + भय (बीमारी, रोग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यपेतभयःव्यपेतभयौव्यपेतभयाः
द्वितीयाव्यपेतभयम्व्यपेतभयौव्यपेतभयान्
तृतीयाव्यपेतभयेनव्यपेतभयाभ्याम्व्यपेतभयैः
चतुर्थीव्यपेतभयायव्यपेतभयाभ्याम्व्यपेतभयेभ्यः
पञ्चमीव्यपेतभयात् / व्यपेतभयाद्व्यपेतभयाभ्याम्व्यपेतभयेभ्यः
षष्ठीव्यपेतभयस्यव्यपेतभययोःव्यपेतभयानाम्
सप्तमीव्यपेतभयेव्यपेतभययोःव्यपेतभयेषु
सम्बोधनहे व्यपेतभयहे व्यपेतभयौहे व्यपेतभयाः

अर्थ: व्यपेत (गया हुआ, विसर्जित) + भय (बीमारी, रोग)
English: free from fear, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यपेतभय (नपुंसकलिङ्ग)

व्यपेत (गया हुआ, विसर्जित) + भय (विभेत्यस्मात्, भी - अपादाने अच्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यपेतभयम्व्यपेतभयेव्यपेतभयानि
द्वितीयाव्यपेतभयम्व्यपेतभयेव्यपेतभयानि
तृतीयाव्यपेतभयेनव्यपेतभयाभ्याम्व्यपेतभयैः
चतुर्थीव्यपेतभयायव्यपेतभयाभ्याम्व्यपेतभयेभ्यः
पञ्चमीव्यपेतभयात् / व्यपेतभयाद्व्यपेतभयाभ्याम्व्यपेतभयेभ्यः
षष्ठीव्यपेतभयस्यव्यपेतभययोःव्यपेतभयानाम्
सप्तमीव्यपेतभयेव्यपेतभययोःव्यपेतभयेषु
सम्बोधनहे व्यपेतभयहे व्यपेतभयेहे व्यपेतभयानि

अर्थ: व्यपेत (गया हुआ, विसर्जित) + भय (विभेत्यस्मात्, भी - अपादाने अच्)
English: free from fear, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें