🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:25:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्ययकर (पुंलिङ्ग)

व्यय (खर्च, भूल्य) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्ययकरःव्ययकरौव्ययकराः
द्वितीयाव्ययकरम्व्ययकरौव्ययकरान्
तृतीयाव्ययकरेणव्ययकराभ्याम्व्ययकरैः
चतुर्थीव्ययकरायव्ययकराभ्याम्व्ययकरेभ्यः
पञ्चमीव्ययकरात् / व्ययकराद्व्ययकराभ्याम्व्ययकरेभ्यः
षष्ठीव्ययकरस्यव्ययकरयोःव्ययकराणाम्
सप्तमीव्ययकरेव्ययकरयोःव्ययकरेषु
सम्बोधनहे व्ययकरहे व्ययकरौहे व्ययकराः

अर्थ: व्यय (खर्च, भूल्य) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: one who makes payments, Kām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्ययकर (नपुंसकलिङ्ग)

व्यय (खर्च, भूल्य) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्ययकरम्व्ययकरेव्ययकराणि
द्वितीयाव्ययकरम्व्ययकरेव्ययकराणि
तृतीयाव्ययकरेणव्ययकराभ्याम्व्ययकरैः
चतुर्थीव्ययकरायव्ययकराभ्याम्व्ययकरेभ्यः
पञ्चमीव्ययकरात् / व्ययकराद्व्ययकराभ्याम्व्ययकरेभ्यः
षष्ठीव्ययकरस्यव्ययकरयोःव्ययकराणाम्
सप्तमीव्ययकरेव्ययकरयोःव्ययकरेषु
सम्बोधनहे व्ययकरहे व्ययकरेहे व्ययकराणि

अर्थ: व्यय (खर्च, भूल्य) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: one who makes payments, Kām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें