🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:34:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्ययगुण (पुंलिङ्ग)

व्यय (खर्च, भूल्य) + गुण (धर्म, स्वभाव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्ययगुणःव्ययगुणौव्ययगुणाः
द्वितीयाव्ययगुणम्व्ययगुणौव्ययगुणान्
तृतीयाव्ययगुणेनव्ययगुणाभ्याम्व्ययगुणैः
चतुर्थीव्ययगुणायव्ययगुणाभ्याम्व्ययगुणेभ्यः
पञ्चमीव्ययगुणात् / व्ययगुणाद्व्ययगुणाभ्याम्व्ययगुणेभ्यः
षष्ठीव्ययगुणस्यव्ययगुणयोःव्ययगुणानाम्
सप्तमीव्ययगुणेव्ययगुणयोःव्ययगुणेषु
सम्बोधनहे व्ययगुणहे व्ययगुणौहे व्ययगुणाः

अर्थ: व्यय (खर्च, भूल्य) + गुण (धर्म, स्वभाव)
English: prodigal, spendthrift, one who spends all his money, impoverished, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्ययगुण (नपुंसकलिङ्ग)

व्यय (खर्च, भूल्य) + गुण (धर्म, स्वभाव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्ययगुणम्व्ययगुणेव्ययगुणानि
द्वितीयाव्ययगुणम्व्ययगुणेव्ययगुणानि
तृतीयाव्ययगुणेनव्ययगुणाभ्याम्व्ययगुणैः
चतुर्थीव्ययगुणायव्ययगुणाभ्याम्व्ययगुणेभ्यः
पञ्चमीव्ययगुणात् / व्ययगुणाद्व्ययगुणाभ्याम्व्ययगुणेभ्यः
षष्ठीव्ययगुणस्यव्ययगुणयोःव्ययगुणानाम्
सप्तमीव्ययगुणेव्ययगुणयोःव्ययगुणेषु
सम्बोधनहे व्ययगुणहे व्ययगुणेहे व्ययगुणानि

अर्थ: व्यय (खर्च, भूल्य) + गुण (धर्म, स्वभाव)
English: prodigal, spendthrift, one who spends all his money, impoverished, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें