🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:57:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यलीक (पुंलिङ्ग)

मिथ्या, झूठा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यलीकःव्यलीकौव्यलीकाः
द्वितीयाव्यलीकम्व्यलीकौव्यलीकान्
तृतीयाव्यलीकेनव्यलीकाभ्याम्व्यलीकैः
चतुर्थीव्यलीकायव्यलीकाभ्याम्व्यलीकेभ्यः
पञ्चमीव्यलीकात् / व्यलीकाद्व्यलीकाभ्याम्व्यलीकेभ्यः
षष्ठीव्यलीकस्यव्यलीकयोःव्यलीकानाम्
सप्तमीव्यलीकेव्यलीकयोःव्यलीकेषु
सम्बोधनहे व्यलीकहे व्यलीकौहे व्यलीकाः

अर्थ: मिथ्या, झूठा
संस्कृत: पर्याय: पीडा, बाधा, व्यथा, दुःख, आमनस्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यलीक (नपुंसकलिङ्ग)

मिथ्या, झूठा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यलीकम्व्यलीकेव्यलीकानि
द्वितीयाव्यलीकम्व्यलीकेव्यलीकानि
तृतीयाव्यलीकेनव्यलीकाभ्याम्व्यलीकैः
चतुर्थीव्यलीकायव्यलीकाभ्याम्व्यलीकेभ्यः
पञ्चमीव्यलीकात् / व्यलीकाद्व्यलीकाभ्याम्व्यलीकेभ्यः
षष्ठीव्यलीकस्यव्यलीकयोःव्यलीकानाम्
सप्तमीव्यलीकेव्यलीकयोःव्यलीकेषु
सम्बोधनहे व्यलीकहे व्यलीकेहे व्यलीकानि

अर्थ: मिथ्या, झूठा
संस्कृत: पर्याय: पीडा, बाधा, व्यथा, दुःख, आमनस्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें