🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:14:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यवधूत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यवधूतःव्यवधूतौव्यवधूताः
द्वितीयाव्यवधूतम्व्यवधूतौव्यवधूतान्
तृतीयाव्यवधूतेनव्यवधूताभ्याम्व्यवधूतैः
चतुर्थीव्यवधूतायव्यवधूताभ्याम्व्यवधूतेभ्यः
पञ्चमीव्यवधूतात् / व्यवधूताद्व्यवधूताभ्याम्व्यवधूतेभ्यः
षष्ठीव्यवधूतस्यव्यवधूतयोःव्यवधूतानाम्
सप्तमीव्यवधूतेव्यवधूतयोःव्यवधूतेषु
सम्बोधनहे व्यवधूतहे व्यवधूतौहे व्यवधूताः

अर्थ: —
English: one who has shaken off all wordly desires, indifferent in regard to life, resigned, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यवधूत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यवधूतम्व्यवधूतेव्यवधूतानि
द्वितीयाव्यवधूतम्व्यवधूतेव्यवधूतानि
तृतीयाव्यवधूतेनव्यवधूताभ्याम्व्यवधूतैः
चतुर्थीव्यवधूतायव्यवधूताभ्याम्व्यवधूतेभ्यः
पञ्चमीव्यवधूतात् / व्यवधूताद्व्यवधूताभ्याम्व्यवधूतेभ्यः
षष्ठीव्यवधूतस्यव्यवधूतयोःव्यवधूतानाम्
सप्तमीव्यवधूतेव्यवधूतयोःव्यवधूतेषु
सम्बोधनहे व्यवधूतहे व्यवधूतेहे व्यवधूतानि

अर्थ: —
English: one who has shaken off all wordly desires, indifferent in regard to life, resigned, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें