🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:19:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यवसाय (पुंलिङ्ग)

प्रयत्न, चेष्टा, ऊर्जा, उद्योग, धैर्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यवसायःव्यवसायौव्यवसायाः
द्वितीयाव्यवसायम्व्यवसायौव्यवसायान्
तृतीयाव्यवसायेनव्यवसायाभ्याम्व्यवसायैः
चतुर्थीव्यवसायायव्यवसायाभ्याम्व्यवसायेभ्यः
पञ्चमीव्यवसायात् / व्यवसायाद्व्यवसायाभ्याम्व्यवसायेभ्यः
षष्ठीव्यवसायस्यव्यवसाययोःव्यवसायानाम्
सप्तमीव्यवसायेव्यवसाययोःव्यवसायेषु
सम्बोधनहे व्यवसायहे व्यवसायौहे व्यवसायाः

अर्थ: प्रयत्न, चेष्टा, ऊर्जा, उद्योग, धैर्य

📚 अमरकोश में:
• पद (३.३.१०१) — पर्याय: रक्षा, स्थान, चिह्न, पैर, वस्तु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें