🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:04:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यवहित (पुंलिङ्ग)

अलग अलग रक्खा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यवहितःव्यवहितौव्यवहिताः
द्वितीयाव्यवहितम्व्यवहितौव्यवहितान्
तृतीयाव्यवहितेनव्यवहिताभ्याम्व्यवहितैः
चतुर्थीव्यवहितायव्यवहिताभ्याम्व्यवहितेभ्यः
पञ्चमीव्यवहितात् / व्यवहिताद्व्यवहिताभ्याम्व्यवहितेभ्यः
षष्ठीव्यवहितस्यव्यवहितयोःव्यवहितानाम्
सप्तमीव्यवहितेव्यवहितयोःव्यवहितेषु
सम्बोधनहे व्यवहितहे व्यवहितौहे व्यवहिताः

अर्थ: अलग अलग रक्खा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यवहित (नपुंसकलिङ्ग)

अलग अलग रक्खा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यवहितम्व्यवहितेव्यवहितानि
द्वितीयाव्यवहितम्व्यवहितेव्यवहितानि
तृतीयाव्यवहितेनव्यवहिताभ्याम्व्यवहितैः
चतुर्थीव्यवहितायव्यवहिताभ्याम्व्यवहितेभ्यः
पञ्चमीव्यवहितात् / व्यवहिताद्व्यवहिताभ्याम्व्यवहितेभ्यः
षष्ठीव्यवहितस्यव्यवहितयोःव्यवहितानाम्
सप्तमीव्यवहितेव्यवहितयोःव्यवहितेषु
सम्बोधनहे व्यवहितहे व्यवहितेहे व्यवहितानि

अर्थ: अलग अलग रक्खा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें