🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:05:56 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्याकुल (पुंलिङ्ग)

विक्षुब्ध, विस्मित, घबराया हुआ, किंकर्तव्य विमूढ़, शोकव्याकुल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्याकुलःव्याकुलौव्याकुलाः
द्वितीयाव्याकुलम्व्याकुलौव्याकुलान्
तृतीयाव्याकुलेनव्याकुलाभ्याम्व्याकुलैः
चतुर्थीव्याकुलायव्याकुलाभ्याम्व्याकुलेभ्यः
पञ्चमीव्याकुलात् / व्याकुलाद्व्याकुलाभ्याम्व्याकुलेभ्यः
षष्ठीव्याकुलस्यव्याकुलयोःव्याकुलानाम्
सप्तमीव्याकुलेव्याकुलयोःव्याकुलेषु
सम्बोधनहे व्याकुलहे व्याकुलौहे व्याकुलाः

अर्थ: विक्षुब्ध, विस्मित, घबराया हुआ, किंकर्तव्य विमूढ़, शोकव्याकुल
संस्कृत: पर्याय: विहस्त

📚 अमरकोश में:
• व्यग्र (३.३.१९८) — पर्याय: उलझा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्याकुल (नपुंसकलिङ्ग)

विक्षुब्ध, विस्मित, घबराया हुआ, किंकर्तव्य विमूढ़, शोकव्याकुल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्याकुलम्व्याकुलेव्याकुलानि
द्वितीयाव्याकुलम्व्याकुलेव्याकुलानि
तृतीयाव्याकुलेनव्याकुलाभ्याम्व्याकुलैः
चतुर्थीव्याकुलायव्याकुलाभ्याम्व्याकुलेभ्यः
पञ्चमीव्याकुलात् / व्याकुलाद्व्याकुलाभ्याम्व्याकुलेभ्यः
षष्ठीव्याकुलस्यव्याकुलयोःव्याकुलानाम्
सप्तमीव्याकुलेव्याकुलयोःव्याकुलेषु
सम्बोधनहे व्याकुलहे व्याकुलेहे व्याकुलानि

अर्थ: विक्षुब्ध, विस्मित, घबराया हुआ, किंकर्तव्य विमूढ़, शोकव्याकुल
संस्कृत: पर्याय: विहस्त

📚 अमरकोश में:
• व्यग्र (३.३.१९८) — पर्याय: उलझा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें