🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:36:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्याकोश (पुंलिङ्ग)

चिल्ला-चिल्ला कर गालियाँ देना,भर्त्सना करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्याकोशःव्याकोशौव्याकोशाः
द्वितीयाव्याकोशम्व्याकोशौव्याकोशान्
तृतीयाव्याकोशेनव्याकोशाभ्याम्व्याकोशैः
चतुर्थीव्याकोशायव्याकोशाभ्याम्व्याकोशेभ्यः
पञ्चमीव्याकोशात् / व्याकोशाद्व्याकोशाभ्याम्व्याकोशेभ्यः
षष्ठीव्याकोशस्यव्याकोशयोःव्याकोशानाम्
सप्तमीव्याकोशेव्याकोशयोःव्याकोशेषु
सम्बोधनहे व्याकोशहे व्याकोशौहे व्याकोशाः

अर्थ: चिल्ला-चिल्ला कर गालियाँ देना,भर्त्सना करना
संस्कृत: पर्याय: प्रफुल्ल, उत्फुल्ल, सम्फुल्ल, विकच, स्फुट

📚 अमरकोश में:
• खिला हुआ (२.४.७) — पर्याय: प्रफुल्ल, उत्फुल्ल, संफुल्ल, विकच, स्फुट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्याकोश (नपुंसकलिङ्ग)

चिल्ला-चिल्ला कर गालियाँ देना,भर्त्सना करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्याकोशम्व्याकोशेव्याकोशानि
द्वितीयाव्याकोशम्व्याकोशेव्याकोशानि
तृतीयाव्याकोशेनव्याकोशाभ्याम्व्याकोशैः
चतुर्थीव्याकोशायव्याकोशाभ्याम्व्याकोशेभ्यः
पञ्चमीव्याकोशात् / व्याकोशाद्व्याकोशाभ्याम्व्याकोशेभ्यः
षष्ठीव्याकोशस्यव्याकोशयोःव्याकोशानाम्
सप्तमीव्याकोशेव्याकोशयोःव्याकोशेषु
सम्बोधनहे व्याकोशहे व्याकोशेहे व्याकोशानि

अर्थ: चिल्ला-चिल्ला कर गालियाँ देना,भर्त्सना करना
संस्कृत: पर्याय: प्रफुल्ल, उत्फुल्ल, सम्फुल्ल, विकच, स्फुट
English: (also written -आकोष) fully expanded or blown, opened, MBh.; R. &c.

📚 अमरकोश में:
• खिला हुआ (२.४.७) — पर्याय: प्रफुल्ल, उत्फुल्ल, संफुल्ल, विकच, स्फुट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें