🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:18:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यानशि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यानशिःव्यानशीव्यानशयः
द्वितीयाव्यानशिम्व्यानशीव्यानशीन्
तृतीयाव्यानशिनाव्यानशिभ्याम्व्यानशिभिः
चतुर्थीव्यानशयेव्यानशिभ्याम्व्यानशिभ्यः
पञ्चमीव्यानशेःव्यानशिभ्याम्व्यानशिभ्यः
षष्ठीव्यानशेःव्यानश्योःव्यानशीनाम्
सप्तमीव्यानशौव्यानश्योःव्यानशिषु
सम्बोधनहे व्यानशेहे व्यानशीहे व्यानशयः

अर्थ: —
English: (√ 1. नश्) pervading, penetrating (with acc.), RV. (Naigh. iii, I among the बहु-नामानि).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यानशि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यानशिव्यानशिनीव्यानशीनि
द्वितीयाव्यानशिव्यानशिनीव्यानशीनि
तृतीयाव्यानशिनाव्यानशिभ्याम्व्यानशिभिः
चतुर्थीव्यानशिने / व्यानशयेव्यानशिभ्याम्व्यानशिभ्यः
पञ्चमीव्यानशिनः / व्यानशेःव्यानशिभ्याम्व्यानशिभ्यः
षष्ठीव्यानशिनः / व्यानशेःव्यानशिनोः / व्यानश्योःव्यानशीनाम्
सप्तमीव्यानशिनि / व्यानशौव्यानशिनोः / व्यानश्योःव्यानशिषु
सम्बोधनहे व्यानशि / हे व्यानशेहे व्यानशिनीहे व्यानशीनि

अर्थ: —
English: (√ 1. नश्) pervading, penetrating (with acc.), RV. (Naigh. iii, I among the बहु-नामानि).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें