🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:40:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यापृत (पुंलिङ्ग)

काम में लगा हुआ, व्यस्त, नियोजित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यापृतःव्यापृतौव्यापृताः
द्वितीयाव्यापृतम्व्यापृतौव्यापृतान्
तृतीयाव्यापृतेनव्यापृताभ्याम्व्यापृतैः
चतुर्थीव्यापृतायव्यापृताभ्याम्व्यापृतेभ्यः
पञ्चमीव्यापृतात् / व्यापृताद्व्यापृताभ्याम्व्यापृतेभ्यः
षष्ठीव्यापृतस्यव्यापृतयोःव्यापृतानाम्
सप्तमीव्यापृतेव्यापृतयोःव्यापृतेषु
सम्बोधनहे व्यापृतहे व्यापृतौहे व्यापृताः

अर्थ: काम में लगा हुआ, व्यस्त, नियोजित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यापृत (नपुंसकलिङ्ग)

काम में लगा हुआ, व्यस्त, नियोजित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यापृतम्व्यापृतेव्यापृतानि
द्वितीयाव्यापृतम्व्यापृतेव्यापृतानि
तृतीयाव्यापृतेनव्यापृताभ्याम्व्यापृतैः
चतुर्थीव्यापृतायव्यापृताभ्याम्व्यापृतेभ्यः
पञ्चमीव्यापृतात् / व्यापृताद्व्यापृताभ्याम्व्यापृतेभ्यः
षष्ठीव्यापृतस्यव्यापृतयोःव्यापृतानाम्
सप्तमीव्यापृतेव्यापृतयोःव्यापृतेषु
सम्बोधनहे व्यापृतहे व्यापृतेहे व्यापृतानि

अर्थ: काम में लगा हुआ, व्यस्त, नियोजित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें