🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:55:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्याप्य (पुंलिङ्ग)

व्यापकता के योग्य भरे जाने के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्याप्यःव्याप्यौव्याप्याः
द्वितीयाव्याप्यम्व्याप्यौव्याप्यान्
तृतीयाव्याप्येनव्याप्याभ्याम्व्याप्यैः
चतुर्थीव्याप्यायव्याप्याभ्याम्व्याप्येभ्यः
पञ्चमीव्याप्यात् / व्याप्याद्व्याप्याभ्याम्व्याप्येभ्यः
षष्ठीव्याप्यस्यव्याप्ययोःव्याप्यानाम्
सप्तमीव्याप्येव्याप्ययोःव्याप्येषु
सम्बोधनहे व्याप्यहे व्याप्यौहे व्याप्याः

अर्थ: व्यापकता के योग्य भरे जाने के योग्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्याप्य (नपुंसकलिङ्ग)

व्यापकता के योग्य भरे जाने के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्याप्यम्व्याप्येव्याप्यानि
द्वितीयाव्याप्यम्व्याप्येव्याप्यानि
तृतीयाव्याप्येनव्याप्याभ्याम्व्याप्यैः
चतुर्थीव्याप्यायव्याप्याभ्याम्व्याप्येभ्यः
पञ्चमीव्याप्यात् / व्याप्याद्व्याप्याभ्याम्व्याप्येभ्यः
षष्ठीव्याप्यस्यव्याप्ययोःव्याप्यानाम्
सप्तमीव्याप्येव्याप्ययोःव्याप्येषु
सम्बोधनहे व्याप्यहे व्याप्येहे व्याप्यानि

अर्थ: व्यापकता के योग्य भरे जाने के योग्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें