🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:18:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यायत (पुंलिङ्ग)

लम्बा, विस्तृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यायतःव्यायतौव्यायताः
द्वितीयाव्यायतम्व्यायतौव्यायतान्
तृतीयाव्यायतेनव्यायताभ्याम्व्यायतैः
चतुर्थीव्यायतायव्यायताभ्याम्व्यायतेभ्यः
पञ्चमीव्यायतात् / व्यायताद्व्यायताभ्याम्व्यायतेभ्यः
षष्ठीव्यायतस्यव्यायतयोःव्यायतानाम्
सप्तमीव्यायतेव्यायतयोःव्यायतेषु
सम्बोधनहे व्यायतहे व्यायतौहे व्यायताः

अर्थ: लम्बा, विस्तृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यायत (नपुंसकलिङ्ग)

लम्बा, विस्तृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यायतम्व्यायतेव्यायतानि
द्वितीयाव्यायतम्व्यायतेव्यायतानि
तृतीयाव्यायतेनव्यायताभ्याम्व्यायतैः
चतुर्थीव्यायतायव्यायताभ्याम्व्यायतेभ्यः
पञ्चमीव्यायतात् / व्यायताद्व्यायताभ्याम्व्यायतेभ्यः
षष्ठीव्यायतस्यव्यायतयोःव्यायतानाम्
सप्तमीव्यायतेव्यायतयोःव्यायतेषु
सम्बोधनहे व्यायतहे व्यायतेहे व्यायतानि

अर्थ: लम्बा, विस्तृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें