🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:11:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यास (पुंलिङ्ग)

वितरण, विभाजन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यासःव्यासौव्यासाः
द्वितीयाव्यासम्व्यासौव्यासान्
तृतीयाव्यासेनव्यासाभ्याम्व्यासैः
चतुर्थीव्यासायव्यासाभ्याम्व्यासेभ्यः
पञ्चमीव्यासात् / व्यासाद्व्यासाभ्याम्व्यासेभ्यः
षष्ठीव्यासस्यव्यासयोःव्यासानाम्
सप्तमीव्यासेव्यासयोःव्यासेषु
सम्बोधनहे व्यासहे व्यासौहे व्यासाः

अर्थ: वितरण, विभाजन
संस्कृत: पर्याय: द्वैपायन, पाराशर्य, सत्यवतीसुत

📚 अमरकोश में:
• व्यास के नाम (२.७.४०) — पर्याय: द्वैपायन, पाराशर्य, सत्यवतीसुत
• फैलाव (३.२.२२) — पर्याय: विस्तार, विग्रह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें