🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:18:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्याहृत (पुंलिङ्ग)

कहा हुआ, बोला हुआ, उच्चारण किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्याहृतःव्याहृतौव्याहृताः
द्वितीयाव्याहृतम्व्याहृतौव्याहृतान्
तृतीयाव्याहृतेनव्याहृताभ्याम्व्याहृतैः
चतुर्थीव्याहृतायव्याहृताभ्याम्व्याहृतेभ्यः
पञ्चमीव्याहृतात् / व्याहृताद्व्याहृताभ्याम्व्याहृतेभ्यः
षष्ठीव्याहृतस्यव्याहृतयोःव्याहृतानाम्
सप्तमीव्याहृतेव्याहृतयोःव्याहृतेषु
सम्बोधनहे व्याहृतहे व्याहृतौहे व्याहृताः

अर्थ: कहा हुआ, बोला हुआ, उच्चारण किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्याहृत (नपुंसकलिङ्ग)

कहा हुआ, बोला हुआ, उच्चारण किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्याहृतम्व्याहृतेव्याहृतानि
द्वितीयाव्याहृतम्व्याहृतेव्याहृतानि
तृतीयाव्याहृतेनव्याहृताभ्याम्व्याहृतैः
चतुर्थीव्याहृतायव्याहृताभ्याम्व्याहृतेभ्यः
पञ्चमीव्याहृतात् / व्याहृताद्व्याहृताभ्याम्व्याहृतेभ्यः
षष्ठीव्याहृतस्यव्याहृतयोःव्याहृतानाम्
सप्तमीव्याहृतेव्याहृतयोःव्याहृतेषु
सम्बोधनहे व्याहृतहे व्याहृतेहे व्याहृतानि

अर्थ: कहा हुआ, बोला हुआ, उच्चारण किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें