🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:22:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्युपरत (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + उपरत (निवृत्त, विरक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्युपरतःव्युपरतौव्युपरताः
द्वितीयाव्युपरतम्व्युपरतौव्युपरतान्
तृतीयाव्युपरतेनव्युपरताभ्याम्व्युपरतैः
चतुर्थीव्युपरतायव्युपरताभ्याम्व्युपरतेभ्यः
पञ्चमीव्युपरतात् / व्युपरताद्व्युपरताभ्याम्व्युपरतेभ्यः
षष्ठीव्युपरतस्यव्युपरतयोःव्युपरतानाम्
सप्तमीव्युपरतेव्युपरतयोःव्युपरतेषु
सम्बोधनहे व्युपरतहे व्युपरतौहे व्युपरताः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + उपरत (निवृत्त, विरक्त)
English: rested, stopped, ceased, desisted, MBh.; Mṛcch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्युपरत (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + उपरत (निवृत्त, विरक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्युपरतम्व्युपरतेव्युपरतानि
द्वितीयाव्युपरतम्व्युपरतेव्युपरतानि
तृतीयाव्युपरतेनव्युपरताभ्याम्व्युपरतैः
चतुर्थीव्युपरतायव्युपरताभ्याम्व्युपरतेभ्यः
पञ्चमीव्युपरतात् / व्युपरताद्व्युपरताभ्याम्व्युपरतेभ्यः
षष्ठीव्युपरतस्यव्युपरतयोःव्युपरतानाम्
सप्तमीव्युपरतेव्युपरतयोःव्युपरतेषु
सम्बोधनहे व्युपरतहे व्युपरतेहे व्युपरतानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + उपरत (निवृत्त, विरक्त)
English: rested, stopped, ceased, desisted, MBh.; Mṛcch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें