🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:29:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्यूहन (नपुंसकलिङ्ग)

सेना को व्यवस्थित करना, सेना को क्रमबद्ध करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यूहनम्व्यूहनेव्यूहनानि
द्वितीयाव्यूहनम्व्यूहनेव्यूहनानि
तृतीयाव्यूहनेनव्यूहनाभ्याम्व्यूहनैः
चतुर्थीव्यूहनायव्यूहनाभ्याम्व्यूहनेभ्यः
पञ्चमीव्यूहनात् / व्यूहनाद्व्यूहनाभ्याम्व्यूहनेभ्यः
षष्ठीव्यूहनस्यव्यूहनयोःव्यूहनानाम्
सप्तमीव्यूहनेव्यूहनयोःव्यूहनेषु
सम्बोधनहे व्यूहनहे व्यूहनेहे व्यूहनानि

अर्थ: सेना को व्यवस्थित करना, सेना को क्रमबद्ध करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्यूहन (पुंलिङ्ग)

सेना को व्यवस्थित करना, सेना को क्रमबद्ध करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्यूहनःव्यूहनौव्यूहनाः
द्वितीयाव्यूहनम्व्यूहनौव्यूहनान्
तृतीयाव्यूहनेनव्यूहनाभ्याम्व्यूहनैः
चतुर्थीव्यूहनायव्यूहनाभ्याम्व्यूहनेभ्यः
पञ्चमीव्यूहनात् / व्यूहनाद्व्यूहनाभ्याम्व्यूहनेभ्यः
षष्ठीव्यूहनस्यव्यूहनयोःव्यूहनानाम्
सप्तमीव्यूहनेव्यूहनयोःव्यूहनेषु
सम्बोधनहे व्यूहनहे व्यूहनौहे व्यूहनाः

अर्थ: सेना को व्यवस्थित करना, सेना को क्रमबद्ध करना
English: pushing apart, separating, displacing (said of Śiva), Hariv. (= जगत्-क्षोभक, Nīlak.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें