🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:30:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्रज्या (स्त्रीलिङ्ग)

साधु या भिक्षु के रूप में इधर-उधर घूमना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रज्याव्रज्येव्रज्याः
द्वितीयाव्रज्याम्व्रज्येव्रज्याः
तृतीयाव्रज्ययाव्रज्याभ्याम्व्रज्याभिः
चतुर्थीव्रज्यायैव्रज्याभ्याम्व्रज्याभ्यः
पञ्चमीव्रज्यायाःव्रज्याभ्याम्व्रज्याभ्यः
षष्ठीव्रज्यायाःव्रज्ययोःव्रज्यानाम्
सप्तमीव्रज्यायाम्व्रज्ययोःव्रज्यासु
सम्बोधनहे व्रज्येहे व्रज्येहे व्रज्याः

अर्थ: साधु या भिक्षु के रूप में इधर-उधर घूमना
संस्कृत: पर्याय: अटाट्या, पर्यटन

📚 अमरकोश में:
• घूमना (२.७.३८) — पर्याय: अटाट्या, पर्यटन
• प्रस्थान/कूच (२.८.९५) — पर्याय: यात्रा, अभिनिर्याण, प्रस्थान, गमन, गम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्रज्या (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रज्याःव्रज्यौव्रज्याः
द्वितीयाव्रज्याम्व्रज्यौव्रज्यः
तृतीयाव्रज्याव्रज्याभ्याम्व्रज्याभिः
चतुर्थीव्रज्येव्रज्याभ्याम्व्रज्याभ्यः
पञ्चमीव्रज्यःव्रज्याभ्याम्व्रज्याभ्यः
षष्ठीव्रज्यःव्रज्योःव्रज्याम्
सप्तमीव्रज्यिव्रज्योःव्रज्यासु
सम्बोधनहे व्रज्याःहे व्रज्यौहे व्रज्याः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: अटाट्या, पर्यटन

📚 अमरकोश में:
• घूमना (२.७.३८) — पर्याय: अटाट्या, पर्यटन
• प्रस्थान/कूच (२.८.९५) — पर्याय: यात्रा, अभिनिर्याण, प्रस्थान, गमन, गम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें