🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:54:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्रणिल (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रणिलःव्रणिलौव्रणिलाः
द्वितीयाव्रणिलम्व्रणिलौव्रणिलान्
तृतीयाव्रणिलेनव्रणिलाभ्याम्व्रणिलैः
चतुर्थीव्रणिलायव्रणिलाभ्याम्व्रणिलेभ्यः
पञ्चमीव्रणिलात् / व्रणिलाद्व्रणिलाभ्याम्व्रणिलेभ्यः
षष्ठीव्रणिलस्यव्रणिलयोःव्रणिलानाम्
सप्तमीव्रणिलेव्रणिलयोःव्रणिलेषु
सम्बोधनहे व्रणिलहे व्रणिलौहे व्रणिलाः

अर्थ: —
English: wounded, injured (said of a tree), ṢaḍvBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्रणिल (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रणिलम्व्रणिलेव्रणिलानि
द्वितीयाव्रणिलम्व्रणिलेव्रणिलानि
तृतीयाव्रणिलेनव्रणिलाभ्याम्व्रणिलैः
चतुर्थीव्रणिलायव्रणिलाभ्याम्व्रणिलेभ्यः
पञ्चमीव्रणिलात् / व्रणिलाद्व्रणिलाभ्याम्व्रणिलेभ्यः
षष्ठीव्रणिलस्यव्रणिलयोःव्रणिलानाम्
सप्तमीव्रणिलेव्रणिलयोःव्रणिलेषु
सम्बोधनहे व्रणिलहे व्रणिलेहे व्रणिलानि

अर्थ: —
English: wounded, injured (said of a tree), ṢaḍvBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें