🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:01:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्रश्चन (पुंलिङ्ग)

छोटी आरी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रश्चनःव्रश्चनौव्रश्चनाः
द्वितीयाव्रश्चनम्व्रश्चनौव्रश्चनान्
तृतीयाव्रश्चनेनव्रश्चनाभ्याम्व्रश्चनैः
चतुर्थीव्रश्चनायव्रश्चनाभ्याम्व्रश्चनेभ्यः
पञ्चमीव्रश्चनात् / व्रश्चनाद्व्रश्चनाभ्याम्व्रश्चनेभ्यः
षष्ठीव्रश्चनस्यव्रश्चनयोःव्रश्चनानाम्
सप्तमीव्रश्चनेव्रश्चनयोःव्रश्चनेषु
सम्बोधनहे व्रश्चनहे व्रश्चनौहे व्रश्चनाः

अर्थ: छोटी आरी
संस्कृत: पर्याय: पत्रपरशु

📚 अमरकोश में:
• (सुनार की) छेनी (२.१०.३३) — पर्याय: पत्रपरशु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्रश्चन (नपुंसकलिङ्ग)

काटना, फाड़ना घायल करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रश्चनम्व्रश्चनेव्रश्चनानि
द्वितीयाव्रश्चनम्व्रश्चनेव्रश्चनानि
तृतीयाव्रश्चनेनव्रश्चनाभ्याम्व्रश्चनैः
चतुर्थीव्रश्चनायव्रश्चनाभ्याम्व्रश्चनेभ्यः
पञ्चमीव्रश्चनात् / व्रश्चनाद्व्रश्चनाभ्याम्व्रश्चनेभ्यः
षष्ठीव्रश्चनस्यव्रश्चनयोःव्रश्चनानाम्
सप्तमीव्रश्चनेव्रश्चनयोःव्रश्चनेषु
सम्बोधनहे व्रश्चनहे व्रश्चनेहे व्रश्चनानि

अर्थ: काटना, फाड़ना घायल करना
संस्कृत: पर्याय: पत्रपरशु

📚 अमरकोश में:
• (सुनार की) छेनी (२.१०.३३) — पर्याय: पत्रपरशु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬