🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:33:21 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्राज (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्राजःव्राजौव्राजाः
द्वितीयाव्राजम्व्राजौव्राजान्
तृतीयाव्राजेनव्राजाभ्याम्व्राजैः
चतुर्थीव्राजायव्राजाभ्याम्व्राजेभ्यः
पञ्चमीव्राजात् / व्राजाद्व्राजाभ्याम्व्राजेभ्यः
षष्ठीव्राजस्यव्राजयोःव्राजानाम्
सप्तमीव्राजेव्राजयोःव्राजेषु
सम्बोधनहे व्राजहे व्राजौहे व्राजाः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्राज (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्राजम्व्राजेव्राजानि
द्वितीयाव्राजम्व्राजेव्राजानि
तृतीयाव्राजेनव्राजाभ्याम्व्राजैः
चतुर्थीव्राजायव्राजाभ्याम्व्राजेभ्यः
पञ्चमीव्राजात् / व्राजाद्व्राजाभ्याम्व्राजेभ्यः
षष्ठीव्राजस्यव्राजयोःव्राजानाम्
सप्तमीव्राजेव्राजयोःव्राजेषु
सम्बोधनहे व्राजहे व्राजेहे व्राजानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें