🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:29:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्रीहिन् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रीहीव्रीहिणौव्रीहिणः
द्वितीयाव्रीहिणम्व्रीहिणौव्रीहिणः
तृतीयाव्रीहिणाव्रीहिभ्याम्व्रीहिभिः
चतुर्थीव्रीहिणेव्रीहिभ्याम्व्रीहिभ्यः
पञ्चमीव्रीहिणःव्रीहिभ्याम्व्रीहिभ्यः
षष्ठीव्रीहिणःव्रीहिणोःव्रीहिणाम्
सप्तमीव्रीहिणिव्रीहिणोःव्रीहिषु
सम्बोधनहे व्रीहिन्हे व्रीहिणौहे व्रीहिणः

अर्थ: —
English: (a field) grown with rice, Śiś.

📚 अमरकोश में:
• (जल्दी पकने वाला) धान (२.९.१६) — पर्याय: आशु, पाटल
• अनाज (२.९.२२) — पर्याय: धान्य, स्तम्बकरि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

व्रीहिन् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्रीहिव्रीहिणीव्रीहीणि
द्वितीयाव्रीहिव्रीहिणीव्रीहीणि
तृतीयाव्रीहिणाव्रीहिभ्याम्व्रीहिभिः
चतुर्थीव्रीहिणेव्रीहिभ्याम्व्रीहिभ्यः
पञ्चमीव्रीहिणःव्रीहिभ्याम्व्रीहिभ्यः
षष्ठीव्रीहिणःव्रीहिणोःव्रीहिणाम्
सप्तमीव्रीहिणिव्रीहिणोःव्रीहिषु
सम्बोधनहे व्रीहिन् / हे व्रीहिहे व्रीहिणीहे व्रीहीणि

अर्थ: —
English: (a field) grown with rice, Śiś.

📚 अमरकोश में:
• (जल्दी पकने वाला) धान (२.९.१६) — पर्याय: आशु, पाटल
• अनाज (२.९.२२) — पर्याय: धान्य, स्तम्बकरि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬