🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शक्ति (पुंलिङ्ग)

शक्ति सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशक्तिःशक्तीशक्तयः
द्वितीयाशक्तिम्शक्तीशक्तीन्
तृतीयाशक्तिनाशक्तिभ्याम्शक्तिभिः
चतुर्थीशक्तयेशक्तिभ्याम्शक्तिभ्यः
पञ्चमीशक्तेःशक्तिभ्याम्शक्तिभ्यः
षष्ठीशक्तेःशक्त्योःशक्तीनाम्
सप्तमीशक्तौशक्त्योःशक्तिषु
सम्बोधनहे शक्तेहे शक्तीहे शक्तयः

अर्थ: शक्ति सम्बन्धी
संस्कृत: पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य

📚 अमरकोश में:
• पराक्रम (३.३.१४६) — पर्याय: उद्यम
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य, स्थाम, शुष्म, पराक्रम, प्राण
• शुद्धान्त (३.३.७३) — पर्याय: भीतरी, राजा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शक्ति (स्त्रीलिङ्ग)

शक्ति सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशक्तिःशक्तीशक्तयः
द्वितीयाशक्तिम्शक्तीशक्तीः
तृतीयाशक्त्याशक्तिभ्याम्शक्तिभिः
चतुर्थीशक्तये / शक्त्यैशक्तिभ्याम्शक्तिभ्यः
पञ्चमीशक्तेः / शक्त्याःशक्तिभ्याम्शक्तिभ्यः
षष्ठीशक्तेः / शक्त्याःशक्त्योःशक्तीनाम्
सप्तमीशक्तौ / शक्त्याम्शक्त्योःशक्तिषु
सम्बोधनहे शक्तेहे शक्तीहे शक्तयः

अर्थ: शक्ति सम्बन्धी
संस्कृत: पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य

📚 अमरकोश में:
• पराक्रम (३.३.१४६) — पर्याय: उद्यम
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य, स्थाम, शुष्म, पराक्रम, प्राण
• शुद्धान्त (३.३.७३) — पर्याय: भीतरी, राजा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शक्ति (नपुंसकलिङ्ग)

शक्ति सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशक्तिशक्तिनीशक्तीनि
द्वितीयाशक्तिशक्तिनीशक्तीनि
तृतीयाशक्तिनाशक्तिभ्याम्शक्तिभिः
चतुर्थीशक्तिने / शक्तयेशक्तिभ्याम्शक्तिभ्यः
पञ्चमीशक्तिनः / शक्तेःशक्तिभ्याम्शक्तिभ्यः
षष्ठीशक्तिनः / शक्तेःशक्तिनोः / शक्त्योःशक्तीनाम्
सप्तमीशक्तिनि / शक्तौशक्तिनोः / शक्त्योःशक्तिषु
सम्बोधनहे शक्ति / हे शक्तेहे शक्तिनीहे शक्तीनि

अर्थ: शक्ति सम्बन्धी
संस्कृत: पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य

📚 अमरकोश में:
• पराक्रम (३.३.१४६) — पर्याय: उद्यम
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य, स्थाम, शुष्म, पराक्रम, प्राण
• शुद्धान्त (३.३.७३) — पर्याय: भीतरी, राजा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें