🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:51:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शक्यरूप (पुंलिङ्ग)

शक्य (श्रुतिमधुर) + रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशक्यरूपःशक्यरूपौशक्यरूपाः
द्वितीयाशक्यरूपम्शक्यरूपौशक्यरूपान्
तृतीयाशक्यरूपेणशक्यरूपाभ्याम्शक्यरूपैः
चतुर्थीशक्यरूपायशक्यरूपाभ्याम्शक्यरूपेभ्यः
पञ्चमीशक्यरूपात् / शक्यरूपाद्शक्यरूपाभ्याम्शक्यरूपेभ्यः
षष्ठीशक्यरूपस्यशक्यरूपयोःशक्यरूपाणाम्
सप्तमीशक्यरूपेशक्यरूपयोःशक्यरूपेषु
सम्बोधनहे शक्यरूपहे शक्यरूपौहे शक्यरूपाः

अर्थ: शक्य (श्रुतिमधुर) + रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत)
English: possible to be (inf. in pass. sense), MBh. xii, 2613.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शक्यरूप (नपुंसकलिङ्ग)

शक्य (श्रुतिमधुर) + रूप (शक्ल, आकृति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशक्यरूपम्शक्यरूपेशक्यरूपाणि
द्वितीयाशक्यरूपम्शक्यरूपेशक्यरूपाणि
तृतीयाशक्यरूपेणशक्यरूपाभ्याम्शक्यरूपैः
चतुर्थीशक्यरूपायशक्यरूपाभ्याम्शक्यरूपेभ्यः
पञ्चमीशक्यरूपात् / शक्यरूपाद्शक्यरूपाभ्याम्शक्यरूपेभ्यः
षष्ठीशक्यरूपस्यशक्यरूपयोःशक्यरूपाणाम्
सप्तमीशक्यरूपेशक्यरूपयोःशक्यरूपेषु
सम्बोधनहे शक्यरूपहे शक्यरूपेहे शक्यरूपाणि

अर्थ: शक्य (श्रुतिमधुर) + रूप (शक्ल, आकृति)
English: possible to be (inf. in pass. sense), MBh. xii, 2613.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें