🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:32:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शतमन्यु (पुंलिङ्ग)

शत (सौ) + मन्यु (क्रोध, रोष)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशतमन्युःशतमन्यूशतमन्यवः
द्वितीयाशतमन्युम्शतमन्यूशतमन्यून्
तृतीयाशतमन्युनाशतमन्युभ्याम्शतमन्युभिः
चतुर्थीशतमन्यवेशतमन्युभ्याम्शतमन्युभ्यः
पञ्चमीशतमन्योःशतमन्युभ्याम्शतमन्युभ्यः
षष्ठीशतमन्योःशतमन्य्वोःशतमन्यूनाम्
सप्तमीशतमन्यौशतमन्य्वोःशतमन्युषु
सम्बोधनहे शतमन्योहे शतमन्यूहे शतमन्यवः

अर्थ: शत (सौ) + मन्यु (क्रोध, रोष)
संस्कृत: पर्याय: इन्द्र, मरुत्वत्, मघवन्, बिडौजस्, पाकशासन
English: (शत॑-) having h°-fold wrath, RV.; VarBṛS.; Rājat.

📚 अमरकोश में:
• इन्द्र के और नाम (१.१.५२) — पर्याय: वृद्धश्रवा, सुनासीर, पुरुहूत, पुरन्दर, जिष्णु, लेखर्षभ, शक्र, दिवस्पति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शतमन्यु (नपुंसकलिङ्ग)

शत (सौ) + मन्यु (क्रोध, रोष)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशतमन्युशतमन्युनीशतमन्यूनि
द्वितीयाशतमन्युशतमन्युनीशतमन्यूनि
तृतीयाशतमन्युनाशतमन्युभ्याम्शतमन्युभिः
चतुर्थीशतमन्युने / शतमन्यवेशतमन्युभ्याम्शतमन्युभ्यः
पञ्चमीशतमन्युनः / शतमन्योःशतमन्युभ्याम्शतमन्युभ्यः
षष्ठीशतमन्युनः / शतमन्योःशतमन्युनोः / शतमन्य्वोःशतमन्यूनाम्
सप्तमीशतमन्युनि / शतमन्यौशतमन्युनोः / शतमन्य्वोःशतमन्युषु
सम्बोधनहे शतमन्यु / हे शतमन्योहे शतमन्युनीहे शतमन्यूनि

अर्थ: शत (सौ) + मन्यु (क्रोध, रोष)
संस्कृत: पर्याय: इन्द्र, मरुत्वत्, मघवन्, बिडौजस्, पाकशासन
English: (शत॑-) having h°-fold wrath, RV.; VarBṛS.; Rājat.

📚 अमरकोश में:
• इन्द्र के और नाम (१.१.५२) — पर्याय: वृद्धश्रवा, सुनासीर, पुरुहूत, पुरन्दर, जिष्णु, लेखर्षभ, शक्र, दिवस्पति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें