🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:16:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शताब्द (पुंलिङ्ग)

शत (सौ) + अब्द (बादल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशताब्दःशताब्दौशताब्दाः
द्वितीयाशताब्दम्शताब्दौशताब्दान्
तृतीयाशताब्देनशताब्दाभ्याम्शताब्दैः
चतुर्थीशताब्दायशताब्दाभ्याम्शताब्देभ्यः
पञ्चमीशताब्दात् / शताब्दाद्शताब्दाभ्याम्शताब्देभ्यः
षष्ठीशताब्दस्यशताब्दयोःशताब्दानाम्
सप्तमीशताब्देशताब्दयोःशताब्देषु
सम्बोधनहे शताब्दहे शताब्दौहे शताब्दाः

अर्थ: शत (सौ) + अब्द (बादल)
English: (a life) consisting of a h° years, Mṛcch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शताब्द (नपुंसकलिङ्ग)

शत (सौ) + अब्द (बादल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशताब्दम्शताब्देशताब्दानि
द्वितीयाशताब्दम्शताब्देशताब्दानि
तृतीयाशताब्देनशताब्दाभ्याम्शताब्दैः
चतुर्थीशताब्दायशताब्दाभ्याम्शताब्देभ्यः
पञ्चमीशताब्दात् / शताब्दाद्शताब्दाभ्याम्शताब्देभ्यः
षष्ठीशताब्दस्यशताब्दयोःशताब्दानाम्
सप्तमीशताब्देशताब्दयोःशताब्देषु
सम्बोधनहे शताब्दहे शताब्देहे शताब्दानि

अर्थ: शत (सौ) + अब्द (बादल)
English: (a life) consisting of a h° years, Mṛcch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें