🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:02:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शत्रुजन (पुंलिङ्ग)

शत्रु (दुश्मन, रिपु) + जन (जन, मनुष्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशत्रुजनःशत्रुजनौशत्रुजनाः
द्वितीयाशत्रुजनम्शत्रुजनौशत्रुजनान्
तृतीयाशत्रुजनेनशत्रुजनाभ्याम्शत्रुजनैः
चतुर्थीशत्रुजनायशत्रुजनाभ्याम्शत्रुजनेभ्यः
पञ्चमीशत्रुजनात् / शत्रुजनाद्शत्रुजनाभ्याम्शत्रुजनेभ्यः
षष्ठीशत्रुजनस्यशत्रुजनयोःशत्रुजनानाम्
सप्तमीशत्रुजनेशत्रुजनयोःशत्रुजनेषु
सम्बोधनहे शत्रुजनहे शत्रुजनौहे शत्रुजनाः

अर्थ: शत्रु (दुश्मन, रिपु) + जन (जन, मनुष्य)
English: an enemy (also coll. ‘enemies’), VarBṛS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬